Drogi rodzicu, sprawdź czego dziś nauczyło się Twoje dziecko!

1

Dlaczego nartnik nie tonie?

Nartnik to prawdziwy wodny superbohater! Choć wygląda jak chudy pająk, tak naprawdę jest owadem, który opanował sztukę „chodzenia po wodzie” do perfekcji. Nartnik nie tonie, ponieważ jego nogi są pokryte tysiącami malutkich, gęstych włosków, które nie nasiąkają wodą. Między tymi włoskami uwięzione są pęcherzyki powietrza, które działają jak miniaturowe koła ratunkowe, wypychając owada do góry. Dzięki temu nartnik nie przebija napięcia powierzchniowego wody. Na zajęciach każdy miał okazję przekonać się jak działa napięcie powierzchniowe podczas eksperymentu ze spinaczami.

2

Skąd się wzięła nazwa “nartnik”?

Nartnik ma bardzo długie i wąskie nogi, które pełnią taką samą funkcję jak narty. Dzięki nim jego ciężar rozkłada się na dużej powierzchni, co pozwala mu ślizgać się po tafli wody bez „tonięcia” w niej.

3

Co wspólnego mają ze sobą pingwin, kaczka i łabędź?

Pingwiny, kaczki i łabędzie mają nad ogonem specjalny gruczoł (zwany gruczołem kuprowym). Produkuje on gęsty, tłusty olej. Olej ten używany jest do smarowania piór - dzięki temu pomimo całodziennego przebywania w zimnej wodzie ptaki te nie są ani przemoczone ani przemarznięte.

4

Jak ptaki wodne robią wodoszczelne pióra?

Ptak nabiera olej na dziób, a potem bardzo dokładnie rozsmarowuje go po wszystkich swoich piórach – trochę tak, jakby nakładał żel na włosy lub krem z filtrem na całe ciało. Dzięki temu olejowi pióra stają się wodoszczelne. Woda nie wsiąka w nie, tylko spływa po nich jak po plastikowej rynnie. Na zajęciach dzieci samodzielnie porównywały pióra sztuczne z naturalnymi oblewając je wodą. Naturalne pióra, zabezpieczone olejem nie absorbowały wody.

5

Dlaczego morsy, foki i wieloryby nie marzną w lodowatej wodzie pomimo braku futra i piór?

Najważniejszą barierą jest podskórną tych zwierząt jest warstwa tłuszczu, nazywana tranem lub blubberem. U dorosłego morsa może ona wynosić nawet 10–15 cm. Tłuszcz jest słabym przewodnikiem ciepła, co w tym przypadku jest zbawienne – zatrzymuje ciepło wewnątrz ciała, nie pozwalając mu uciec do wody. Stanowi on niemal 1/3 masy całego zwierzęcia.

6

Czym są fiszbiny?

Fiszbiny to “zęby” wielorybów fiszbinowych (np. płetwal błękitny czy humbak)". Wieloryby fiszbinowe w ogóle nie mają zębów. Zamiast nich, z ich górnej szczęki wyrastają setki długich, elastycznych płyt. Można by je nazwać sitami bo dzięki nim odcedzają małe skorupiaki z wody. Są tego samego co nasze paznokcie i włosy - z keratyny. Są giętkie, ale bardzo mocne. Na zajęciach sprawdzaliśmy przy pomocy bardzo gęstych grzebieni jak wieloryby fiszbinowe zdobywają pokarm.

7

Czym jest bioluminescencja?

To wspaniała cecha świetlików, czyli zdolność do świecenia własnym ciałem. Bioluminescencja jest wynikiem reakcji chemicznej - połączenia ze sobą składników.

8

Dlaczego świetliki świecą?

Świetliki nie świecą bez powodu – one ze sobą rozmawiają! Każdy gatunek ma swój własny rytm migania, dzięki któremu samce i samice odnajdują się w ciemności. Samce latają i „wołają” światłem, a samice odpowiadają z ziemi. W większości gatunków tylko samce potrafią latać! Światło świetlika jest niezwykłe, bo jest „zimne”. Żarówka w pokoju robi się gorąca, gdy świeci (energia zamieniana w ciepło!), ale świetlik nie może się nagrzać, bo by się oparzył! On zamienia prawie 100% energii w światło. Na zajęciach eksperymentowaliśmy ze świecącymi bransoletkami, ktre są zupełnie jak świetliki - światło jest wynikiem połączenia substancji (złamania) i jest zime (nie nagrzewa się).

9

Jaką niezwykłą umiejętność ma strzelczyk indyjski?

Strzelczyk indyjski to rybi snajper. Plucie wodą w owady to jego metoda polowania! Strzelczyk podpływa pod powierzchnię wody i wypatruje owada siedzącego na liściu lub gałązce nad wodą. Ryba musi uwzględnić, że woda załamuje światło – celuje więc nieco inaczej, niż podpowiadałoby jej oko. To bardzo trudna matematyka, którą strzelczyk robi w ułamku sekundy! Strzelczyk formuje język w rurkę, przyciska go do podniebienia i gwałtownie zamyka skrzela. To wytwarza ogromne ciśnienie, które wystrzeliwuje precyzyjny strumień wody. Woda uderza w owada jak pocisk, strąca go do wody, a strzelczyk natychmiast go zjada. Potrafi trafić w cel oddalony nawet o 1,5 metra!

10

Jak powstają perły, z których tworzy się piękną biżuterię?

Perły są produkowane przez małże. Perła w małży to tak naprawdę... wynik „zdenerwowania”. Gdy do środka wpadnie ziarnko piasku lub kawałek tkanki, które uwiera małżę, ona zaczyna je owijać specjalną, lśniącą warstwą (masą perłową), żeby przestało kłuć. Tak powstaje skarb! Na zajęciach oglądaliśmy naszyjnik z prawdziwych pereł i ten zrobiony ze sztucznych. Prawdziwe perły rzadko mają idealnie okrągły kształt i tę różnicę widać od razu.

11

Na czym polega praca małży w Warszawskich Wodociągach?

Ponieważ małże są bardzo wrażliwe na zanieczyszczenie wody są doskonałymi strażnikami czystości wody. W specjalnym zbiorniku, przez który przepływa surowa woda pobrana spod dna Wisły, znajduje się 8 małży. Każda z nich ma do skorupki przyklejony magnes, a obok zamontowany jest czujnik (kontaktron). Małże są otwarte, filtrują wodę i "oddychają". Czujnik rejestruje ich naturalną aktywność. Jeśli w wodzie pojawi się substancja toksyczna (np. metale ciężkie lub chemikalia), małże reagują natychmiastowo, zamykając szczelnie skorupy, by odizolować się od zagrożenia. Wówczas włącza się alarm.

12

Dlaczego rozdymka się rozdyma?

Rozdymka ma niezwykły brzuch. Ponieważ z natury jest bardzo powolna, nie ma szans na ucieczkę przed drapieżnikiem. Kiedy widzi groźną rybę, nie ucieka do dziury. Zamiast tego bierze ogromny łyk wody i... zamienia się w idealną, twardą kulę! Rozdymka staje się tak duża i okrągła, że po prostu nie mieści się w buzi większej ryby. Na zajęciach sprawiliśmy, że płaska balonowa rozdymka nagle rosła! Nasze rozdymki (które dzieci zabrały do domu) są wypełnione sodą i octem. Dzięki połączeniu tych dwóch składników balon się nadmuchuje niczym prawdziwa rozdymka - poprzez mocne ściśnięcie balona i przebicie znajdującego się wewnątrz woreczka z octem. Uwaga: nie zalecamy ponownego duszenia rozdymek, gdyż można uszkodzić balon.

*Zakres omawianego materiału może się różnić w zależności od wieku młodych odkrywców.